Przegląd mleczarski 8/2026
dr inż. Aleksandra Kalińska
Więcej mleka w laktacji ‒ co zdecyduje o wydajności krowy
Streszczenie
Większa produkcja mleka w laktacji nie jest wynikiem zwiększenia liczebności stada czy wdrożenia pojedynczego dodatku paszowego, ale efektem prawidłowego zarządzania stadem krów mlecznych. Kluczowe znaczenie ma przygotowanie krowy jeszcze przed wycieleniem, szczególnie w okresie zasuszenia i początku laktacji. O wydajności decydują pobranie suchej masy, bilans energii, białka i włókna, dostęp do wody, komfort legowisk, ograniczanie stresu cieplnego oraz zdrowotność wymienia. Szczególnie ważny jest początek laktacji, ponieważ przebieg pierwszych tygodni po porodzie wpływa na szczyt produkcji i dalszą krzywą laktacji. Wysoka wydajność powinna być analizowana razem ze statusem metabolicznym zwierząt, wskaźnikami rozrodu, długowiecznością i monitoringiem danych produkcyjnych.
Słowa kluczowe: produkcja mleka, laktacja, okres przejściowy, pobranie suchej masy, dobrostan krów
More Milk During Lactation ‒ What Determines a Cow’s Milk Yield
Abstract
Higher milk production during lactation is not achieved by increasing herd size or introducing a single feed additive, but results from proper management of the dairy cow herd. Preparing the cow before calving, particularly during the dry period and early lactation, is of key importance. Milk yield depends on dry matter intake, the balance of energy, protein and fibre, access to water, lying comfort, heat stress reduction and udder health. The beginning of lactation is especially important, as the first weeks after calving influence peak milk yield and the subsequent lactation curve. High productivity should therefore be assessed together with the metabolic status of animals, reproductive performance, longevity and production data monitoring.
Keywords: milk production, lactation, transition period, dry matter intake, cow welfare
em. prof. dr hab. Stefan S. Smoczyński
Azbest – chemiczne zanieczyszczenie środowiska czy zagrożenie zdrowia krów, jakości mleka, produktów mleczarskich i zdrowia konsumentów?
Streszczenie
Celem opracowania jest omówienie obecności i potencjalnego zagrożenia zdrowia ludzi i jakości środowiska ze strony azbestu – naturalnego minerału krzemowego, którego światowe złoża szacuje się na ponad 550 mln ton. W środowisku naturalnym staje się groźnym problemem, szczególnie po jego uwalnianiu do atmosfery, występując we wszystkich elementach środowiska. Przedstawiono azbest jako włóknisty materiał nieorganiczny różniący się chemicznie i pod względem budowy krystalicznej w formie minerału naturalnie występującego w przyrodzie. Specyficzne cechy azbestu, w tym ognio- i kwasoodporność pozwoliły go wykorzystywać jako unikalny materiał w wielu przemysłach gospodarki, gdzie wytworzono ponad 3000 różnych wyrobów. Azbest staje się bardzo niebezpieczny w momencie łamania, kruszenia, cięcia, kiedy jego drobinki mogą przemieszczać się do wody, żywności, a także kosmetyków. Amerykańska Agencja (FDA) wykryła w próbkach kosmetyków dla dzieci ślady rakotwórczego azbestu. W okresie tym udokumentowano, że azbest jest substancją o szkodliwym działaniu na organizm człowieka. Zagrożeniem okazały się bardzo małe włókna azbestowe, które przedostają się z powietrzem do płuc i po kilkunastu latach powodują szereg chorób tego organu. Produkcja azbestu w Europie do 1986 roku była wysoka, wynosząca ponad 2,7 mln ton azbestu rocznie. Natomiast od roku 1990 nastąpił wyraźny spadek produkcji i stopniowo w kolejnych krajach europejskich całkowicie zaprzestano jego wydobywanie i produkcję wyrobów. W podsumowaniu przedstawiono inne zastosowania azbestu oraz stanowisko Polski w sprawie stosowania i wprowadzanych zakazów dotyczących azbestu.
Słowa kluczowe: azbest, pochodzenie, minerał, produkcja, zastosowanie, zagrożenie, zdrowie, ograniczenia, zakaz stosowania
Asbestos – A Chemical Environmental Pollutant – is it a Threat to the Health of Cows, the Quality of Milk, Dairy Products and the Health of Consumers?
Abstract
This study aims to explore the presence of asbestos – a natural silicone mineral with global reserves exceeding 550 million tons – and the potential risks it poses to human health and environmental quality. In the natural environment, it is becoming a serious problem, especially after its release into the atmosphere, where it is found in all elements of the environment. Asbestos is presented as a fibrous inorganic material that differs, both chemically and in terms of its crystal structure, from other naturally occurring minerals. The specific properties of asbestos, including its fire and acid resistance, have enabled its use as a unique material in many industrial sectors, where over 3000 different products have been manufactured. Asbestos becomes very dangerous when it is broken, crushed or cut, as its particles can enter water, food and cosmetics. The U.S. Food and Drug Administration (FDA) has detected traces of carcinogenic asbestos in samples of children’s cosmetics. During this period, it was documented that asbestos is a substance with harmful effects on the human body. It has been found that the hazard is posed by very small asbestos fibres, which enter the lungs with the air and, after several years, cause a number of diseases of this organ. Until 1986, production of asbestos in Europe was high, amounting to over 2.7 million tonnes per year. However, since 1990, there has been a significant decline in production, and, gradually, other European countries have completely ceased asbestos mining and the manufacturing of asbestos-based products. The summary provides an overview of other applications of asbestos, Poland’s position on the use of asbestos, and the bans on asbestos being introduced.
Keywords: asbestos, origin, mineral, production, application, hazard, health, restrictions, ban on use
dr n. farm. Krzysztof Goryński
Nowe zanieczyszczenia w produktach mleczarskich: czy PFAS staną się kolejnym wyzwaniem dla branży?
Streszczenie
Substancje per- i polifluoroalkilowe (PFAS), powszechnie znane jako „wieczne chemikalia”, stanowić mogą jedno z istotnych wyzwań dla globalnego bezpieczeństwa żywności. Wynika to z ich wieloletniej trwałości w środowisku, zdolności do bioakumulacji oraz udowodnionego niekorzystnego negatywnego wpływu na organizm człowieka. Mleko krowie, a także produkty mleczarskie, stanowiące ważny element diety wielu populacji i różnych grup wiekowych, w tym niemowląt i małych dzieci, mogą stanowić jedną z dróg przewlekłego narażenia na te związki.
Niniejsza publikacja przedstawia drogi przenikania PFAS do łańcucha mleczarskiego, co jest związane z ich z obecnością w obszarze gospodarstwa rolnego, ich możliwym transferem do organizmu zwierząt oraz migracją z opakowań do żywności. Zwrócono jednocześnie uwagę na znaczenie odpowiednich działań prewencyjnych, kontroli jakości surowców, wody, pasz, wyposażenia technologicznego i materiałów opakowaniowych, których konsekwentne stosowanie może ograniczać ryzyko występowania PFAS w mleku i jego przetworach.
Szczególną uwagę poświęcono wyzwaniom związanym z oznaczaniem śladowych stężeń PFAS w tak złożonej matrycy, jaką jest mleko, a także ewoluującym regulacjom prawnym. Pomimo braku jednoznacznie określonych maksymalnych dopuszczalnych poziomów PFAS dla mleka i produktów mleczarskich aktualne kierunki regulacyjne wskazują na potrzebę wdrażania przez branżę skutecznych systemów monitorowania, identyfikacji źródeł zanieczyszczeń oraz działań zapobiegawczych.
Artykuł stanowi syntezę wiedzy opublikowanej w ostatniej dekadzie i wskazuje na konieczność przyjęcia systemowego podejścia do ograniczania ryzyka obecności PFAS w łańcuchu mleczarskim w celu ochrony zdrowia konsumentów.
Słowa kluczowe: substancje per- i polifluoroalkilowe; PFAS; mleko; produkty mleczarskie; bezpieczeństwo żywności; zanieczyszczenia środowiskowe; łańcuch mleczarski; monitoring
Emerging Contaminants in Dairy Products: Are PFAS a Growing Industry Challenge?
Abstract
Per- and polyfluoroalkyl substances (PFAS), widely known as “forever chemicals,” are increasingly recognised as a potential challenge to global food safety. This concern stems from their exceptional environmental persistence, ability to bioaccumulate, and well-documented adverse effects on human health. Cow’s milk and dairy products are important components of the diet in many populations and across different age groups, including infants and young children. Their consumption may therefore represent one of the potential routes of long-term exposure to PFAS.
This review examines the pathways by which PFAS may enter the dairy supply chain. These include contamination of the farm environment, exposure of livestock through water and feed, subsequent transfer of these compounds within the animal organism, and migration from food-contact and packaging materials. The article also highlights the importance of preventive measures and systematic quality control covering raw materials, water, feed, processing equipment, and packaging. When consistently applied, such measures may help reduce the likelihood of PFAS contamination in milk and dairy products.
Particular attention is given to the analytical difficulties associated with detecting trace concentrations of PFAS in milk, which is a highly complex biological matrix. The evolving regulatory framework is also discussed. Although legally binding maximum levels for PFAS in milk and dairy products have not yet been established, current regulatory trends indicate a growing need for the industry to develop effective monitoring systems, identify potential sources of contamination, and implement appropriate preventive measures.
This article summarises the scientific evidence published over the past decade and emphasises the need for a comprehensive, risk-based approach to limiting the presence of PFAS throughout the dairy supply chain. Such measures are essential to strengthen food safety and protect consumer health.
Keywords: per- and polyfluoroalkyl substances; PFAS; milk; dairy products; food safety; environmental contaminants; dairy supply chain; monitoring
dr inż. Beata Paszczyk
Siemię lniane jako dodatek do jogurtów – wpływ na profil kwasów tłuszczowych oraz wybrane wskaźniki oceny jakości lipidów
Streszczenie
Celem badań była analiza wpływu dodatku siemienia lnianego na profil kwasów tłuszczowych oraz na wartości wskaźników oceny jakości lipidów w jogurtach.
Materiał badań stanowiły jogurty naturalne wyprodukowane z mleka krowiego oraz jogurty wzbogacone 10% dodatkiem siemienia lnianego. Przeprowadzone badania wykazały, że siemię lniane może stanowić wartościowy dodatek do jogurtów. Dodatek siemienia lnianego do jogurtów spowodował istotny (P < 0,05) wzrost zawartości kwasów PUFA, w tym głównie kwasów z rodziny n-3, których mamy znaczne niedobory w naszej diecie. Jogurty z dodatkiem siemienia lnianego charakteryzowały się też korzystniejszym stosunkiem kwasów n-6/n-3 niż jogurty naturalne, a także istotnie niższymi (P < 0,05) wartościami wskaźników AI i TI oraz istotnie wyższą (P < 0,05) wartością wskaźnika H/H, co wskazuje na ich wyższą wartość prozdrowotną niż jogurtów naturalnych. W jogurtach z dodatkiem siemienia lnianego odnotowana też istotnie wyższe (P < 0,05) zawartości pożądanych kwasów DFA oraz istotnie niższe (P < 0,05) zawartości niepożądanych kwasów OFA niż w jogurtach naturalnych, ale też istotnie niższe zawartości kwasów krótkołańcuchowych (SCFA).
Słowa kluczowe: jogurt, siemię lniane, kwasy tłuszczowe, wskaźniki oceny jakości lipidów
Flaxseeds as an Additive to Yogurt — Effects on the Fatty Acid Profile and Selected Lipid Quality Indicators
Abstract
The aim of the study was to analyze the effect of adding flaxseeds on the fatty acid profile and lipid quality indicators in yogurt.
The study samples consisted of plain yogurts made from cow’s milk and yogurts enriched with 10% flaxseed. The study showed that flaxseeds can be a valuable addition to yogurt. Adding flaxseeds to yogurt resulted in a significant increase (P < 0,05) in the content of polyunsaturated fatty acids (PUFAs), primarily n-3 fatty acids, which are severely lacking in our diet. Yogurts with added flaxseeds also had a more favorable n-6/n-3 ratio than plain yogurts, as well as significantly lower (P < 0,05) AI and TI values and a significantly higher (P < 0,05) H/H value, indicating greater health benefits compared to plain yogurts. Yogurts with added flaxseeds also had significantly higher (P < 0,05) levels of desirable DFA fatty acids and significantly lower (P < 0,05) levels of undesirable OFA fatty acids compared to plain yogurts, but they also had significantly lower levels of short-chain fatty acids (SCFAs).
Keywords: yogurt, flaxseed, fatty acids, lipid quality indices
dr inż. Agnieszka Kawecka, dr hab. inż. Agnieszka Cholewa-Wójcik, prof. UEK; mgr inż. Krzysztof Wójcik, mgr inż. Beata Górska
Narzędzie D4PACK – wspomaganie przedsiębiorstw branży mleczarskiej w podejmowaniu lepszych decyzji w zakresie opakowań
Streszczenie
Artykuł przedstawia narzędzie D4PACKtool jako praktyczne wsparcie dla przedsiębiorstw branży spożywczej, w szczególności mleczarskiej, w podejmowaniu decyzji dotyczących zmian opakowaniowych. Omówiono genezę projektu InterReg D4PACK, wynikającą z potrzeby łączenia wymagań środowiskowych, technologicznych, ekonomicznych, regulacyjnych i społecznych przy wyborze bardziej zrównoważonych opakowań. W tekście zaprezentowano proces opracowania narzędzia, oparty na badaniach potrzeb przedsiębiorstw i konsumentów, pilotażach w firmach oraz wielokryterialnej metodologii oceny alternatywnych rozwiązań opakowaniowych. D4PACKtool umożliwia analizę obecnego opakowania, wskazanie potencjalnych alternatyw oraz ocenę ryzyka ich wdrożenia. Artykuł podkreśla znaczenie narzędzia jako pomostu między badaniami nad innowacyjnymi opakowaniami a praktycznymi decyzjami biznesowymi przedsiębiorstw.
Słowa kluczowe: opakowania, zrównoważone opakowania, branża mleczarska, decyzje opakowaniowe, ocena ryzyka wdrożenia
D4PACK Tool – Supporting Dairy Industry Companies in Making Better Packaging Decisions
Abstract
The article presents the D4PACKtool as a practical support tool for food industry enterprises, particularly those in the dairy sector, in making decisions related to packaging changes. It discusses the origins of the InterReg D4PACK project, which arose from the need to combine environmental, technological, economic, regulatory, and social requirements when selecting more sustainable packaging. The text presents the process of developing the tool, based on research into the needs of enterprises and consumers, pilot studies conducted in companies, and a multi-criteria methodology for assessing alternative packaging solutions. D4PACKtool enables the analysis of current packaging, the identification of potential alternatives, and the assessment of risks associated with their implementation. The article highlights the importance of the tool as a bridge between research on innovative packaging and practical business decision-making by enterprises.
Keywords: packaging, sustainable packaging, dairy industry, packaging decisions, implementation risk assessment
mgr Łukasz Popławski, dr hab. Inż. Marek Aljewicz, prof. UWM
Cyfrowe usługi jako nowy wymiar wartości produktów mleczarskich
Od jakości produktu do wartości usługi: strategiczny sens cyfrowej serwicyzacji – cz. 1
Streszczenie
Jakość produktu mleczarskiego pozostaje podstawą zaufania do marki, lecz nie wyczerpuje już pełnej wartości oferty. Konsumenci i partnerzy biznesowi coraz częściej oczekują dostępu do wiarygodnych danych o pochodzeniu surowca, jakości, bezpieczeństwie, sposobie użycia produktu oraz wpływie środowiskowym. Cyfrowa serwicyzacja pozwala rozszerzyć produkt fizyczny o warstwę usługową opartą na informacji, identyfikowalności i stałym kontakcie z odbiorcą. Technologie, takie jak sztuczna inteligencja, blockchain, Internet Rzeczy, aplikacje mobilne, rozszerzona rzeczywistość i cyfrowy bliźniak mogą wspierać wybór produktu, budować zaufanie klienta, ograniczać asymetrię informacji i wzmacniać relacje B2C oraz B2B. Warunkiem ich użyteczności jest jednak powiązanie technologii z realnym problemem użytkownika, wiarygodnymi danymi oraz zdolnością mleczarni do wdrożenia i pomiaru efektów.
Słowa kluczowe: identyfikowalność, transparentność, łańcuch dostaw, blockchain, sztuczna inteligencja, doświadczenie klienta, przewaga konkurencyjna
Digital Services as a New Dimension of Value for Dairy Products
From Product Quality to Service Value: The Strategic Rationale for Digital Servitization – part 1
Abstract
The quality of a dairy product remains the basis of trust in the brand, but it no longer exhausts the full value of the offer. Consumers and business partners increasingly expect access to reliable data on the origin of raw materials, quality, safety, product use and environmental impact. Digital servitization makes it possible to extend the physical product with a service layer based on information, traceability and continuous contact with the recipient. Technologies such as artificial intelligence, blockchain, the Internet of Things, mobile applications, augmented reality and digital twins can support product choice, build trust, reduce information asymmetry and strengthen B2C and B2B relationships. However, their usefulness depends on linking the technology with a real user problem, reliable data and the dairy company’s ability to implement the solution and measure its effects.
Keywords: traceability, transparency, supply chain, blockchain, artificial intelligence, customer experience, competitive advantage